Lucerna jest wysokobiałkową rośliną pastewną, ale wymaga starannego przygotowania stanowiska. O powodzeniu uprawy decydują przede wszystkim pH gleby powyżej 6,5, płytki siew na głębokość 1–2 cm oraz wałowanie po wysiewie.
Jakie stanowisko wybrać pod lucernę?
Lucerna najlepiej rośnie na glebach żyznych, przepuszczalnych i głębokich, o uregulowanych stosunkach wodnych. Jej korzeń palowy może sięgać głęboko, dlatego płytkie stanowiska z warstwą nieprzepuszczalną szybko ograniczają rozwój roślin. Nie nadają się pola, na których woda długo stagnuje po opadach lub roztopach.
Przed siewem trzeba wykonać analizę gleby. Odczyn powinien wynosić co najmniej pH 6,5. Jeśli jest niższy, wapnowanie staje się pierwszym etapem przygotowania stanowiska. Zabieg należy zaplanować z wyprzedzeniem, aby wapno zdążyło zadziałać i nie osłabiło wschodów lucerny.
Najważniejsze wymagania stanowiska obejmują:
- pH powyżej 6,5, uzyskane w razie potrzeby przez wapnowanie,
- profil glebowy o głębokości przynajmniej 50 cm,
- brak zastoisk wodnych i wysoki poziom wód gruntowych,
- dobrą zasobność w fosfor, potas i wapń,
- równą, niezaskorupiającą się powierzchnię pola.
Kiedy siać lucernę?
Najczęściej wybiera się siew wiosenny albo letni. Termin powinien wynikać nie tylko z kalendarza, lecz także z wilgotności gleby i przeznaczenia plantacji. Siew na nasiona wykonuje się zwykle wiosną i bez rośliny ochronnej. Siew letni po wczesnych zbiorach pozwala szybciej założyć lucernik, ale jest bardziej zależny od opadów.
| Termin | Zalety | Ryzyka |
|---|---|---|
| Wiosenny, kwiecień–maj | Dobra wilgotność gleby po zimie, długi okres wegetacji, możliwość siewu z rośliną ochronną | Silna konkurencja chwastów i ryzyko zacienienia lucerny przez roślinę ochronną |
| Letni, lipiec–sierpień | Możliwość siewu po wczesnych zbiorach, brak konkurencji zboża w siewie czystym | Susza, nierówne wschody i zbyt słabe przygotowanie roślin do zimowania |
Przy siewie letnim gleba powinna być dobrze uwilgotniona. Jeżeli po siewie utrzymuje się susza, nawet prawidłowo przygotowane pole może dać nierówne wschody.
Jak przygotować pole?
Lucerna rozwija się wolno w początkowej fazie, dlatego chwasty trzeba ograniczyć jeszcze przed wysiewem. Pole powinno być wyrównane, oczyszczone z samosiewów i pozbawione dużych brył. Nadmiernie pulchna gleba osiada po siewie, co może rozrywać młode korzenie.
Przed siewem zaplanuj następujące zabiegi:
- wykonaj analizę gleby i, jeśli trzeba, przeprowadź wapnowanie z odpowiednim wyprzedzeniem,
- wyrównaj pole oraz ogranicz parowanie przez włókowanie lub wałowanie,
- usuń chwasty, zwłaszcza gatunki dwuliścienne, które szybko konkurują z siewkami,
- zastosuj fosfor i potas zgodnie z zasobnością gleby,
- zrezygnuj z azotu w czystym siewie, ponieważ lucerna korzysta z azotu wiązanego przez bakterie brodawkowe.
Azot może być potrzebny w przypadku wsiewki, gdy trzeba także zapewnić wzrost roślinie ochronnej. Dawka powinna wynikać z analizy gleby i wymagań gatunku towarzyszącego. Nadmiar azotu ogranicza tworzenie brodawek korzeniowych i może pogorszyć rozwój lucerny.
Jak siać lucernę krok po kroku?
Przed rozpoczęciem pracy sprawdź wilgotność gleby i ustaw siewnik tak, aby nasiona trafiały płytko oraz równomiernie. Temperatura gleby powinna wynosić około 8–12°C.
- Dopraw glebę – przygotuj drobną, wyrównaną warstwę siewną bez dużych brył i głębokich kolein.
- Ustaw głębokość siewu – nasiona umieść na głębokości 1–2 cm. Na glebach cięższych siej płycej, a na lżejszych pilnuj, aby nasiona nie zostały przesunięte głębiej.
- Zachowaj równomierną obsadę – normę wysiewu dobierz do typu gleby, odmiany i zaleceń dla materiału siewnego. Nie zwiększaj jej przypadkowo, aby kompensować złe przygotowanie pola.
- Zwałuj pole po siewie – wał gładki lub odpowiedni wał ugniatający poprawia kontakt nasion z glebą i ogranicza przesychanie wierzchniej warstwy.
- Obserwuj wschody – kontroluj zaskorupienie, zachwaszczenie i wilgotność gleby. Zabiegi korygujące wykonuj ostrożnie, ponieważ młoda lucerna łatwo ulega uszkodzeniu.
Uwaga: zbyt głęboki siew ogranicza wschody, ponieważ drobne nasiona mają niewielki zapas energii. Brak wałowania pozostawia wolne przestrzenie między nasionem a glebą, zwiększa przesychanie i może powodować nierównomierne kiełkowanie. Na glebach lekkich ten błąd jest szczególnie dotkliwy.
Siew czysty czy wsiewka?
Siew czysty oznacza wysiew samej lucerny, bez zboża lub innej rośliny ochronnej. Zwykle zapewnia lepsze zwarcie łanu, większy potencjał plonowania i mniej konkurencji w pierwszym roku. Jest szczególnie wskazany przy zakładaniu plantacji na nasiona. Wymaga jednak bardzo dobrego odchwaszczenia, ponieważ młoda lucerna nie zacienia szybko międzyrzędzi.
Wsiewka polega na wprowadzeniu lucerny w zboże, trawy albo inną roślinę ochronną. Taki wariant ogranicza zachwaszczenie i chroni glebę przed erozją, ale roślina podporowa konkuruje z lucerną o wodę, światło i składniki pokarmowe. Zboże należy zebrać w terminie, który nie osłabi nadmiernie młodej lucerny.
Przy wyborze mieszanki z trawami znaczenie ma stanowisko i cel produkcji. Trawy wypełniają ruń, stabilizują plon przy zmiennej pogodzie i ułatwiają zakiszanie. Na glebach lżejszych mogą ograniczać skutki wolniejszego wzrostu lucerny. Przy takim rozwiązaniu zwróć uwagę na:
- dobór gatunku trawy do wilgotności i żyzności stanowiska,
- konkurencję traw w pierwszym roku po siewie,
- równomierne rozmieszczenie nasion w glebie,
- ograniczenie azotu do poziomu potrzebnego roślinie ochronnej.
Na nowym stanowisku warto zaszczepić nasiona bakteriami Rhizobium, właściwymi dla lucerny. Bakterie te tworzą brodawki na korzeniach i umożliwiają wiązanie azotu atmosferycznego. Zabieg ma największe znaczenie tam, gdzie lucerna nie była uprawiana przez kilka lat i w glebie może brakować odpowiedniej populacji bakterii.
Najprostsza zasada brzmi: wybierz siew czysty, gdy priorytetem jest plon lucerny lub produkcja nasion, a wsiewkę albo mieszankę z trawami, gdy ważniejsza jest ochrona gleby, ograniczenie chwastów i stabilniejsza pasza.
